Gwybodaeth Leol

Mae Llandeilo wedi bod yn ganolfan i’r gymuned amaethyddol ers mwy na mil o flynyddoedd, ac mae pobl yn dal i heidio yma o’r ardaloedd oddi amgylch. Efallai y byddwch o’r farn fod Llandeilo ychydig yn hen ffasiwn. Ond y gwirionedd yw ein bod yn falch o’r ffaith honno.

Yn un peth, mae pobl yn sefyll i siarad â’i gilydd ar y stryd. Efallai ei bod yn rhyfedd i’r rheini ohonoch sy’n gyfarwydd â byw yn y dinasoedd, ond buan iawn y gwnewch chi gyfarwyddo â phobl yn dweud “Helo” neu “Shwmae” a chymryd amser am sgwrs yn hytrach na rhuthro i bob man.

Siopa

Un peth arall anarferol am Landeilo yw mai’r perchnogion sy’n rhedeg y rhan fwyaf o’r siopau. Mae’r gwasanaeth yn gyfeillgar ac mae staff yn gwybod eu gwaith. Mae’r hyn a geir yn Llandeilo yn wahanol iawn i’r parciau manwerthu sydd y tu allan i drefi a siopau’r stryd fawr yn y dinasoedd.

Mae’r siopau arbenigol yn Llandeilo yn gadarn iawn o ran y traddodiad o gynnig ansawdd a gwasanaeth i gwsmeriaid. Anaml iawn y cewch chi wasanaeth sydd â chymaint o wybodaeth o’r cynnyrch y mae’n ei werthu y dyddiau hyn, ond dyma beth sydd yn gwneud siopa yn brofiad mor arbennig yn Llandeilo.

Ychydig iawn o drefi o’r un maint â Llandeilo all gynnig y fath amrywiaeth o siopau arbenigol sy’n cynnwys ffasiwn i ferched, celfi cegin, gwasanaeth gwnïo, gemwaith, orielau celf, blodau, celfi a gosodion, henebion – yn ogystal â llefydd sy’n gwerthu pob math o fwydydd a diodydd o gigyddion a phobyddion traddodiadol i delicatessen Eidalaidd. Er mwyn ei wneud yn brofiad llawn i ymwelwyr dydd a phenwythnos, mae yna ystod eang o fwytai, gwestai, tafarndai, caffis a siopau prydau parod ar gael. Mae’r llefydd hyn yn cynnig amrywiaeth gwych o fwydydd lleol a rhyngwladol. Rydym yn argymell yn gryf eich bod yn rhoi tro ar fwyta bwydydd arbenigol yr ardal megis sewin y Tywi a Chig Eidion Cymreig.

Yn ogystal â’r siopau sydd yn Llandeilo, mae yna fanciau’r stryd fawr (gyda thwll yn y wal), cymdeithasau adeiladu, teithio, eiddo, cyllid ac asiantaethau yswiriant. Bob dydd Gwener cynhelir marchnad awyr agored, a thua unwaith y mis cynhelir Ffair ac arwerthiant Henebion. Mae’r farchnad da byw yn cael ei chynnal ar Ddydd Sadwrn diwethaf y mis yn Ffair-fach, dim ond i chi gerdded dros yr hen bont garreg.

Ar fore Dydd Gwener o 8 yb i 12.45yp mae Marchnad Gwledig yn cael eu chynnal yn y Neuadd Ddinesig yn Heol Cilgant. Yno gellir prynu cacenau, pateiod a jamiau wedi eu pobi adref a hefyd ffrwythiau, llysiau, llysieuon a phlanhigion wedi eu tyfu yn leol a gwaith gwau a chrefftiau lleol. Mae te a choffi ffres i'w cael hefyd. Brysiwch yno!

Bywyd Nos

Mae gan Llandeilo ddewis gwych o dafarndai cyfeillgar yn cynnig cwrw, bwyd a sgwrs ddwyieithog gwych. Mae rhai ohonynt yn cynnig cerddoriaeth fyw o bob math – jas, roc, gwerin a “bluegrass”, hyd yn oed bandiau mawr – ac mae i’w weld ar ei orau yn ystod Gwyliau Llandeilo.

Mae’r Wyl Cerdd a Blodau ar ddechrau’r haf yn llwyddianus iawn, gydag artistiaid mawr rhyngwladol, er engraifft, The Kings Singers, Jacqui Dankworth a Jamie Cullum. Cynigir perfformiadau trwy gydol y flwyddyn gan gorau lleol a grwpiau drama.

Chwaraeon

Roedd Clwb Rygbi Llandeilo yn un o aelodau sylfaenol Undeb Rygbi Cymru yn ôl yn 1880 ac mae’r clwb yn dal i ffynnu hyd heddiw. Cynhelir y gemau cartref yng Nghae William, lle gwelir ein “Stadiwm Mileniwm” ni – stand, bar ac ystafelloedd newid newydd. Mae’r tîm criced yn chwarae yma yn ystod misoedd yr haf, ac mae gan y dref hefyd ei dim pêl-droed sydd â nifer dda o gefnogwyr.

Lleolir y clwb sboncen ar Ffordd Caerfyrddin, wrth ymyl yr Orsaf Dân – mae yna 2 gwrt sboncen a man ffitrwydd. Hefyd wrth ei ymyl mae lawnt fowlio a phafiliwn ym Mharc Le Conquet, ynghyd a chyrtiau tennis, man chwarae i blant a maes hamdden. Yn adeilad yr hen Athrofa Llenyddol ar Stryd Rhosmaen mae yna fyrddau snwcer a billiards maint llawn.

Er 1893 mae Cymdeithas Bysgota Llandeilo wedi bod yn cynnig pysgota o safon uchel, sy’n denu pysgotwyr o ar draws y byd. Pan mae’r amodau yn iawn, ni ellir cael gwell pysgota na’r pysgota eog ar y Tywi ac hyd yn oed ar ddyddiau o haf pan mae’r dwr yn isel mae’r brithyll yn cynnig pysgota da.

I orffen mae yna gyfleoedd lawer o ran cerdded, dringo, gwylio adar, marchogaeth, beicio mynydd ac ogofa yn yr ardal, gyda Pharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog yn cynnig amrywiaeth o weithgareddau a dim ond hanner awr i ffwrdd yn y car y mae’r arfordir.

Gefeillio

Wrth i chi ddynesu tuag at Landeilo ar hyd yr A40, anodd iawn yw peidio â sylwi ar y bwi morwrol sy’n nodi’r fynedfa i‘r dref o gyfeiriad y gogledd ddwyrain. Rhodd yw’r bwi gan bobl Le Conquet, sef trefol arfordirol ym mhen gorllewinol Llydaw yn Ffrainc. Gefeilliwyd y trefi yn 1979, gyda’r grwp cyntaf yn mynd o Landeilo i Le Conquet yn 1980. Daeth y grwp cyntaf o Lydaw yn 1981 i arwyddo’r Cytundeb Cyfeillgarwch, a gallwch ei weld yn y Gymraeg, Llydaweg, Ffrangeg a Saesneg, yng nghyntedd y Llyfrgell Gyhoeddus. Ers hynny mae yna drip cyfnewid wedi digwydd bob blwyddyn, un ffordd neu’r llall. Os y byddwch yn ymweld â Le Conquet rhywdro, chwiliwch am y blwch ffôn coch llachar sy’n sefyll yn “Place de Llandeilo” – rhodd oddi wrthym ni.

Edrychwch ar wefan swyddogol Le Conquet (yn agor mewn ffenest newydd)

Mae gan Landeilo gefelldref hyn na hyn ar ochr arall y byd. Sefydlwyd yr anheddiad o’r enw Llandilo yn Awstralia (nodwch yr hen ffordd o sillafu) gan Gymry wnaeth fudo i New South Wales yn 1886 ac mae’r cysylltiadau gyda’i “frawd mawr” yng Nghymru yn parhau o hyd.

Clybiau ac Elusennau

Mae pobl Llandeilo yn hael iawn ac mae ganddynt ymdeimlad cryf o berthyn. Mae yna grwpiau gweithgar sydd â diddordeb mewn celf a bywyd gwyllt, a phwyllgorau codi arian i elusennau megis gryd cymalau, canser, gyrwyr anabl, ac ati. Mae eglwysi a chapeli Cristnogol yn cynnig gwasanaethau yn y Gymraeg a’r Saesneg. Rydym wedi ceisio cynnwys cymaint o fudiadau â phosibl yma, ond ni allwn rhoi manylion cyswllt oni bai ein bod wedi cael caniatâd.

Rhestr o Glybiau ac Elusennau

Ysgolion a gweithgareddau allgyrsiol

Mae yna ddwy ysgol gynradd sirol yn nhref Llandeilo ei hunan yn cynnig addysg gwych i blant rhwng 3 ac 11 oed, ac mae’r ysgol uwchradd ddwyieithog i blant 11-18 oed milltir i ffwrdd yn Ffair-fach. Mae yna feithrinfa breifat yn cynnig gofal plant rhan amser neu lawn amser, grwpiau mam a’i phlentyn a chlwb i blant ar ôl ysgol. Mae gweithgareddau ieuenctid yn cynnwys Clwb Ieuenctid Llandeilo, Clwb Ffermwyr Ifanc, Geidiaid a chynigir adrannau ieuenctid yn y rhan fwyaf o’r clybiau chwaraeon. Yn ystod haf 2003 cynhyrchwyd fideo gan Glwb Ieuenctid Llandeilo ynglyn â’r dref, rhywfath o “whodunit” yn cyfeirio at lawer o’r mannau harddaf yn y dref, a hynny trwy gymorth Cwmni Teledu lleol a grant gan Ymddiriedolaeth y Tywysog.

Gwasanaethau Cyhoeddus

Lleolir y brif lyfrgell oddi ar y prif faes parcio yn Heol y Cilgant, ac yn y llyfrgell ceir llyfrau cyfeirio a rhai i’w benthyg, yn cynnwys CDs, DVDs a fideos i’w rhentu, yn ogystal â defnydd yn rhad ac am ddim o’r cyfrifiaduron a mynediad i’w We, llungopïo a gwybodaeth am holl wasanaethau’r cyngor sir, a chofnodion y Cyngor Tref a dogfennau eraill. Lleolir y Ganolfan Addysg Gymunedol y tu cefn i’r ysgolion cynradd (ceir mynediad yno ar hyd Heol-y-Garreg Las) ac mae’n cynnig dosbarthiadau dydd a nos i oedolion mewn celf a chrefftau, ieithoedd, sgiliau cyfrifiadurol, ffitrwydd ac amrediad o bynciau eraill. Cynigir cyfleusterau cymdeithasol a chinio poeth i’r henoed yn y Ganolfan Ddydd ar Heol y Cilgant bob diwrnod o’r wythnos.

Ym Meddygfa Teilo, ceir meddygfa mawr gyda nyrsys, ymwelwyr iechyd a gwasanaethau arbenigol ar gyfer gwneud profion gwaed, clefyd y siwgr a thrin traed. Mae yna sawl deintyddfa preifat ac un deintyddfa GIG yn y dref.
Mae’r Orsaf Dân a’r Orsaf Ambiwlans wrth ymyl ei gilydd ar Ffordd Caerfyrddin, gyda Gorsaf yr Heddlu gyferbyn.

Pen y Dudalen